Liên từ (Conjunctions) trong tiếng Anh: Phân loại, cách dùng, dấu phẩy, lỗi thường gặp và bài tập chi tiết

1. Liên từ là gì? Vì sao quan trọng?

Liên từ (conjunction) là từ hoặc cụm từ dùng để nối: từ với từ, cụm từ với cụm từ, mệnh đề với mệnh đề. Chức năng cốt lõi của liên từ là tạo nên mạch logic và trật tự lập luận. Trong IELTS/TOEIC và văn viết học thuật, sử dụng liên từ đúng giúp:

• Bài viết mạch lạc (Coherence & Cohesion).
• Tránh lỗi câu rời rạc hoặc “chuỗi câu đơn”.
• Thể hiện quan hệ nguyên nhân – kết quả, đối lập, nhượng bộ, điều kiện, thời gian.

Liên từ trong tiếng Anh có ba nhóm chính:

1. Liên từ đẳng lập (coordinating): nối các thành phần cùng bậc ngữ pháp.
2. Liên từ tương quan (correlative): cặp liên từ đi đôi, tạo cấu trúc song hành.
3. Liên từ phụ thuộc (subordinating): mở đầu mệnh đề phụ thuộc, thể hiện quan hệ logic.

2. Liên từ đẳng lập (Coordinating Conjunctions)

Bộ bảy từ thường nhớ bằng chữ viết tắt FANBOYS: For, And, Nor, But, Or, Yet, So. Chúng nối hai thành phần cùng bậc: từ–từ, cụm–cụm, mệnh đề độc lập–mệnh đề độc lập.

2.1. Chức năng và ví dụ

• For: lý do (gần nghĩa “because”) trong văn viết trang trọng hơn.
  • The flight was delayed, for the weather was terrible.
• And: bổ sung, cộng thêm.
  • The course is practical and affordable.
• Nor: phủ định kép, đi với cấu trúc đảo trợ động khi nối mệnh đề.
  • She didn’t call, nor did she send an email.
• But: đối lập, tương phản.
  • The idea is simple, but the execution is complex.
• Or: lựa chọn.
  • You can submit the report today or tomorrow.
• Yet: đối lập bất ngờ, “nhưng tuy vậy”.
  • The model is expensive, yet many customers prefer it.
• So: kết quả.
  • The deadline is tight, so we should start now.

2.2. Quy tắc dấu phẩy khi dùng FANBOYS

• Nối hai mệnh đề độc lập: đặt dấu phẩy trước liên từ.
  • The data look promising, but we need more evidence.
• Nối từ/cụm từ (không phải mệnh đề độc lập): không dùng dấu phẩy.
  • The system is stable and secure.
• Tránh dấu phẩy khi câu ngắn và mệnh đề sau rất ngắn, nhưng trong học thuật, có dấu phẩy trước FANBOYS khi nối hai mệnh đề độc lập là lựa chọn an toàn.

2.3. Song song ngữ pháp (parallelism)

Khi nối hai thành phần cùng bậc bằng and, or, nor, but, cần bảo đảm song song:

• We aim to reduce costs, improve quality, and increase speed.
• Sai: reduce costs, improving quality, and to increase speed.

3. Liên từ tương quan (Correlative Conjunctions)

Là cặp liên từ đi cùng nhau, yêu cầu song song nghiêm ngặt về hình thức.

3.1. Các cặp phổ biến

• both … and: vừa … vừa …
  • The solution is both cost-effective and scalable.
• either … or: hoặc … hoặc …
  • Either you present, or I will.
• neither … nor: không … cũng không …
  • The proposal is neither practical nor ethical.
• not only … but also: không những … mà còn …
  • Not only did the policy cut emissions, but it also boosted innovation.
• whether … or: dù … hay …
  • We will proceed whether the budget increases or remains flat.

3.2. Dấu phẩy và đảo ngữ

• Với not only … but also: khi “not only” đứng đầu mệnh đề, mệnh đề đó thường đảo trợ động:
  • Not only did the manager approve the plan, but he also provided extra funding.
• Không dùng dấu phẩy giữa “both … and”, “either … or”, “neither … nor”, trừ khi có mệnh đề phụ dài cần ngắt nhịp.

3.3. Lỗi thường gặp

• Sai song song:
  • Sai: She is not only talented but also she works hard.
  • Đúng: She is not only talented but also hard-working.
  • Hoặc: Not only is she talented, but she also works hard.

4. Liên từ phụ thuộc (Subordinating Conjunctions)

Mở đầu mệnh đề phụ thuộc (adverbial clause), thể hiện quan hệ logic với mệnh đề chính.

4.1. Nhóm nguyên nhân – kết quả

• because, since, as: vì
  • We postponed the launch because the market was unstable.
• so that, in order that: để mà (thường đi với modal: can, could, will, would)
  • The manual is concise so that users can follow easily.

4.2. Nhóm đối lập – nhượng bộ

• although, though, even though: mặc dù
  • Although the costs are high, the long-term benefits are clear.
• whereas, while: trong khi (đối chiếu)
  • While product A targets students, product B focuses on professionals.
• even if: kể cả khi
  • Even if the price drops, some customers won’t switch.

4.3. Nhóm điều kiện

• if, unless, provided (that)/providing (that), as long as, in case:
  • We will invest if the pilot succeeds.
  • The plan won’t work unless everyone cooperates.
  • You can access the system as long as you have a valid account.
  • Keep a backup in case the server fails.

4.4. Nhóm thời gian

• when, while, as, before, after, until, till, since, once, as soon as, whenever:
  • The report will be finalized after we collect all responses.
  • Since the update was released, performance has improved.

4.5. Nhóm mục đích – kết quả – hệ quả

• so that (mục đích), such that (mức độ dẫn tới kết quả), so … that / such … that:
  • The interface is so intuitive that beginners can use it immediately.
  • It was such a complex problem that the team needed two weeks.

4.6. Dấu phẩy với mệnh đề phụ thuộc

• Mệnh đề phụ ở đầu câu: đặt dấu phẩy sau mệnh đề phụ.
  • Although the evidence is limited, the trend is clear.
• Mệnh đề phụ ở cuối câu: thông thường không dùng dấu phẩy.
  • The trend is clear although the evidence is limited.

5. Dấu phẩy với liên từ: Quy tắc nền tảng

1. FANBOYS nối hai mệnh đề độc lập: có dấu phẩy trước liên từ.
   • Demand is rising, but supply remains tight.
2. FANBOYS nối hai từ/cụm từ: không có dấu phẩy.
   • The system is stable and reliable.
3. Mệnh đề phụ ở đầu câu: có dấu phẩy sau mệnh đề phụ.
   • If the results improve, we will scale the study.
4. Mệnh đề phụ ở cuối câu: thường không dùng dấu phẩy.
   • We will scale the study if the results improve.
5. Chuỗi ba thành phần trở lên: dùng dấu phẩy liệt kê, và có thể dùng dấu phẩy Oxford trước “and/or” trong văn bản học thuật để tránh nhập nhằng.
   • The tool is fast, accurate, and easy to maintain.

1000+ TỪ VỰNG TOEIC THEO CHỦ ĐỀ – FULL DANH SÁCH TỔNG HỢP CHUẨN OWL TOEIC

6. Song song ngữ pháp và thỏa thuận cấu trúc

Khi nối các thành phần, cần đồng nhất:

• Về hình thức ngữ pháp (danh từ với danh từ, V-ing với V-ing, to V với to V).
• Về trục nghĩa.
  Ví dụ:
• The policy aims to reduce emissions, support innovation, and create jobs.
• Sai: to reduce emissions, supporting innovation, and job creation.

7. Chọn liên từ theo quan hệ nghĩa: Bảng tra nhanh

8. Liên từ và phong cách học thuật trong IELTS/TOEIC

• IELTS Writing Task 2: ưu tiên liên từ trang trọng, chính xác: although, whereas, while (đối chiếu), because/since/as (nguyên nhân), therefore/thus/hence (dấu nối ở cấp câu; lưu ý đây là adverbials, không phải conjunctions – khi dùng cần chấm phẩy hoặc tách câu).
  • The policy is costly; however, it is necessary in the long run.
  • The policy is costly. However, it is necessary in the long run.
• Tránh lạm dụng and/but/so ở đầu mọi câu. Đa dạng hóa bằng whereas, while, although, even if, provided that.
• TOEIC emails/reports: dùng liên từ lịch sự và rõ nghĩa:
  • We can proceed provided that legal approves the contract.
  • The shipment is delayed because of adverse weather.

Gợi ý nâng band:

• Dùng mệnh đề nhượng bộ ở đầu câu + mệnh đề chính:
  • Although the evidence is mixed, the majority of studies support the claim.
• Dùng whereas/while để đối chiếu hai vế tương đương:
  • Whereas remote work improves flexibility, it may reduce spontaneous collaboration.

9. Những lỗi thường gặp và cách sửa

1. Nối mệnh đề độc lập bằng dấu phẩy không kèm liên từ (comma splice).
   • Sai: The results are promising, we will invest.
   • Sửa: The results are promising, so we will invest.
   • Hoặc: The results are promising; we will invest.
2. Lạm dụng and/but gây chuỗi câu lê thê.
   • Khắc phục: nhóm ý, dùng liên từ chính xác hơn (therefore, however là trạng từ nối; với chúng, cần cấu trúc dấu câu phù hợp).
3. Sai song song với not only … but also / either … or / neither … nor.
   • Sửa: bảo đảm dạng từ đồng nhất ở hai vế.
4. Nhầm whereas và while:
   • whereas thiên về đối chiếu trang trọng. while có thể là đối chiếu hoặc “trong khi” thời gian; chọn theo ngữ cảnh.
5. Dấu phẩy sai vị trí:
   • Có mệnh đề phụ ở đầu câu → dấu phẩy sau mệnh đề phụ.
   • Mệnh đề phụ cuối câu → thường không có dấu phẩy.
6. Dùng because/so đồng thời trong một cấu trúc:
   • Sai: Because it was late, so we left.
   • Đúng: Because it was late, we left. / It was late, so we left.
7. Nhầm between therefore/however là liên từ:
   • Chúng là trạng từ nối (conjunctive adverbs), không phải conjunctions. Khi nối hai mệnh đề độc lập phải dùng “; however,” hoặc tách thành hai câu.

10. Thực hành nâng cao với cặp cấu trúc dễ sai

10.1. Although/Though/Even though

• Even though nhấn mạnh mạnh hơn although/though.
• Không dùng but trong cùng câu.
  • Sai: Although it was raining, but we continued.
  • Đúng: Although it was raining, we continued.

10.2. Because/Since/As

• Because nêu lý do trực diện, mạnh mẽ; since/as nhẹ hơn, thường dùng khi lý do đã rõ/ngầm hiểu.
  • We canceled the meeting because the key speaker was ill.
  • Since everyone agreed, we moved on.

10.3. While/Whereas

• Dùng để đối chiếu:
  • While product A is affordable, product B offers better durability.
  • Whereas A emphasizes speed, B prioritizes accuracy.

10.4. If/Unless

• Unless = if … not trong nhiều ngữ cảnh, nhưng không phải luôn luôn thay thế được.
  • You cannot access the files unless you have permission.
  • If you do not have permission, you cannot access the files.

11. Bài tập luyện tập

Bài 1. Chọn đáp án đúng

1. The plan is feasible, ______ the timeline is tight.
   A. and B. so C. but D. for
2. ______ the weather improves, the match will be postponed.
   A. When B. Unless C. If D. Until
3. Not only ______ the deadline, but she also delivered excellent quality.
   A. did she meet B. she met C. has she met D. she has met
4. We will scale the pilot, ______ the initial results are positive.
   A. because B. so C. for D. if
5. He rarely attends the meetings, ______ does he read the minutes.
   A. and B. nor C. but D. or
6. The device is compact ______ powerful.
   A. and B. but C. or D. yet
7. ______ the costs were high, the board approved the proposal.
   A. Because B. Although C. Since D. As
8. You can stay here ______ you keep the noise down.
   A. as long as B. unless C. until D. whereas
9. The system failed ______ the power outage.
   A. because B. because of C. so D. due
10. We should leave now, ______ we’ll miss the last train.
    A. for B. or C. yet D. nor

Đáp án: 1-C, 2-C, 3-A, 4-D, 5-B, 6-A, 7-B, 8-A, 9-B, 10-B.

Bài 2. Sửa lỗi câu

1. Because it rained, so the event was canceled.
2. She is both talented and she works hard.
3. Although the study is small, but the findings are useful.
4. Either you submit on time, or late.
5. The results are promising, we will proceed.

Gợi ý sửa:

1. Because it rained, the event was canceled. / It rained, so the event was canceled.
2. She is both talented and hard-working.
3. Although the study is small, the findings are useful.
4. Either you submit on time, or you submit late.
5. The results are promising, so we will proceed. / The results are promising; we will proceed.

Bài 3. Viết lại câu dùng liên từ phù hợp

1. We need more data. We can’t draw a conclusion.
   → We need more data, so we can’t draw a conclusion.
2. The solution is elegant. It is difficult to implement.
   → The solution is elegant, yet/but it is difficult to implement.
3. Prices increased. Demand remained strong.
   → Although prices increased, demand remained strong.
4. The team cooperates. The project will succeed.
   → The project will succeed if the team cooperates.
5. The app is simple. New users can start immediately.
   → The app is so simple that new users can start immediately.

12. Checklist sử dụng liên từ trước khi nộp bài

• Mỗi câu thể hiện quan hệ logic rõ ràng?
• Dùng đúng liên từ cho quan hệ nghĩa (đối lập, nguyên nhân, điều kiện, thời gian)?
• Dấu phẩy trước FANBOYS khi nối hai mệnh đề độc lập?
• Mệnh đề phụ đầu câu có dấu phẩy sau mệnh đề?
• Song song ngữ pháp ở hai vế khi dùng and/or/nor/not only … but also?
• Tránh comma splice và tránh lạm dụng and/but?
• Với however/therefore, đã dùng đúng như trạng từ nối (dấu chấm phẩy hoặc tách câu)?

13. Tóm tắt nhanh

• Đẳng lập (FANBOYS): for, and, nor, but, or, yet, so.
• Tương quan: both…and; either…or; neither…nor; not only…but also; whether…or.
• Phụ thuộc: because/since/as; although/though/even though; if/unless/provided that/as long as; when/while/before/after/until/once/as soon as; so that; so … that; such … that.
• Dấu phẩy: FANBOYS nối mệnh đề độc lập → có dấu phẩy; mệnh đề phụ đầu câu → có dấu phẩy; mệnh đề phụ cuối câu → thường không.
• Song song: bắt buộc khi nối hai hay nhiều thành phần cùng bậc.
• Tránh: because … so; comma splice; lạm dụng and/but; sai song song với cặp tương quan.

14. Kết luận

Liên từ là xương sống của mạch lập luận trong tiếng Anh. Nắm vững phân loại, dấu phẩy, song song ngữ pháp và chọn đúng liên từ giúp bài viết nói – viết của bạn rõ ràng, thuyết phục. Trong IELTS/TOEIC, đó là sự khác biệt giữa một bài “đủ ý” và một bài “mạch lạc, chuyên nghiệp”. Hãy luyện tập bằng cách:

• Viết lại đoạn văn dùng nhiều câu đơn thành đoạn văn có liên từ phù hợp.
• Thử thay thế and/but bằng các liên từ mạnh hơn như whereas, although, provided that.
• Kiểm tra song song ngữ pháp và dấu phẩy trước khi nộp.